پایین آوردن فوری ضربان قلب به روش خانگی+زمان مراجعه به پزشک

اگر ضربان قلب از صد ضربه در دقیقه بیش‌تر شود، به این حالت ضربان قلب بالا گفته می‌شود که اگر هنگام ترس و استرس یا ورزش اتفاق بیفتد طبیعی است. اما در صورتی که این مشکل هنگام استراحت اتفاق بیفتد و با علائم دیگری مانند تنگی نفس همراه باشد، فرد باید حتماً به پزشک مراجعه کند. برای کاهش فوری ضربان قلب بالا روش‌های مختلفی وجود دارند که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به راهکارهای تحریک عصب واگ و کاهش استرس اشاره کرد. علاوه بر این داشتن سبک زندگی سالم از جمله تغذیه مناسب و ورزش منظم تا حد زیادی به حفظ ضربان قلب در حد نرمال و بهبود سلامت قلبی عروقی کمک می‌کند. در کنار این تغییرات نیز، درمان بیماری‌های زمینه‌ای و قلبی مؤثر در افزایش ضربان قلب، می‌تواند از ابتلا به ضربان قلب بالا و پیشرفت آن جلوگیری کند.

منظور از ضربان قلب بالا چیست؟

هنگامی که ضربان قلب فردی از صد ضربه در دقیقه بالاتر برود، او مبتلا به تاکی‌کاردی یا همان ضربان قلب بالاست و احساس تپش قلب شدیدی را تجربه می‌کند. در برخی شرایط مانند احساس ترس، استرس داشتن و انجام تمرین‌های ورزشی، داشتن ضربان قلب بالا امری کاملا طبیعی است، زیرا ناشی از پاسخ طبیعی بدن به این شرایط و پمپاژ خون بیشتر توسط قلب است. اما گاهی اوقات این مشکل ناشی از بیماری‌های قلبی و زمینه‌ای است که به درمان نیاز خواهد داشت.

روش‌های فوری پایین آوردن ضربان قلب بالا

روش‌های مختلفی برای کاهش ضربان قلب بالا وجود دارند که بسته به علت به وجود آورنده آن متفاوت هستند. در تاکی‌کاردی‌های سینوسی که به صورت لحظه‌ای ایجاد می‌شوند، برای پایین آوردن فوری ضربان قلب می‌توان از روش‌های زیر استفاده کرد:

تحریک عصب واگ

عصب واگ یکی از طولانی‌ترین اعصاب مغزی بدن انسان است که از ساقه مغز تا اندام‌های داخل شکم امتداد می‌یابد. قلب نیز یکی از اندام‌هایی است که در مسیر عصب واگ قرار گرفته و ضربان آن تحت تأثیر این عصب است. بنابراین با تحریک عصب واگ می‌توان ضربان قلب را کنترل کرد. برای تحریک عصب واگ روش‌های مختلفی وجود دارد که تعدادی از آن‌ها در ادامه توضیح داده شده‌اند:

شستن صورت با آب سرد

صورت خود را با آب سرد بشویید و این کار را تا زمانی که احساس آرامش کردید ادامه دهید. هم‌چنین می‌توانید یک کیسه یخ یا یک پارچه خیس (شسته شده با آب سرد) را روی پیشانی قرار دهید.

مانور والسالوا

دیافراگم یکی از اندام‌هایی است که در مسیر عصب واگ قرار گرفته است، بنابراین تحریک آن با مانور والسالوا که نوعی تمرین تنفسی است، می‌تواند بر عصب واگ تأثیر بگذارد. این تأثیر نیز از طریق عصب واگ به قلب منتقل شده و می‌تواند ضربان آن را کنترل کند.

برای انجام این مانور‌ دهان خود را بسته و یک نفس عمیق بکشید. سپس نفس خود را حبس کرده و به ماهیچه‌های شکم خود همانند حالتی که به دستشویی می‌روید، فشار وارد کنید. این فشار را به مدت ۵ ثانیه نگه داشته و سپس رها کنید. این کار را تا زمانی که احساس کنید ضربان قلبتان کاهش یافته، تکرار کنید.

زمزمه کردن

در طول روز یک آهنگ را با خود زمزمه کنید یا بدون باز کردن دهان، صدای اوووم مانند از خود در بیاورید. این کار قسمتی از عصب واگ را که از گلو عبور می‌کند، تحریک کرده و باعث کاهش ضربان قلب می‌شود. اگر توجه داشته باشید، در مواقعی که استرس زیادی دارید یا در حین انجام کاری فشار زیادی را تحمل می‌کنید، به صورت غیر ارادی صدای آه بلند از خود در می‌آورید. بنابراین این فعالیت می‌تواند برای کاهش استرس در هنگام ضربان قلب بالا هم انجام شود.

ماساژ یا طب سوزنی

ماساژ روی پاها و روی ناحیۀ سینوس کاروتید (نزدیک به گلو) عصب واگ را تحریک کرده و منجر به کاهش ضربان قلب می‌شود. هم‌چنین انجام طب سوزنی روی گوش در تحریک عصب واگ مؤثر خواهد بود.

یوگا

انجام منظم یوگا منجر به افزایش فعالیت سیستم عصبی پاراسمپاتیک و در نتیجه تحریک عصب واگ می‌شود. بنابراین هر روز ۹۰ دقیقه یوگا آرامش بخش انجام دهید. تمرین‌های ژست گربه، تای چی و چی گونگ تأثیر بیش‌تری روی عصب واگ خواهند داشت.

سرفه کردن

سرفه کردن می‌تواند باعث فشار بر قفسه سینه و در نتیجه تحریک عصب واگ شود. البته بهتر است این کار را به آرامی انجام دهید که بر قفسه سینه و شکم، فشار بیش از حد وارد نکند.

نگه‌داشتن زانوها در قفسه سینه برای چند ثانیه

این کار فشار ملایمی بر قفسه سینه و دیافراگم وارد کرده و منجر به تحریک عصب واگ می‌شود.

کاهش استرس

همان‌طور که قبلاً توضیح داده شد، افزایش ضربان قلب در هنگام استرس امری کاملاً طبیعی است. اما انجام یک سری تکنیک‌های ساده می‌تواند به کاهش آن کمک کند. تعدادی از این تکنیک‌ها در ادامه بیان شده‌اند:

تنفس عمیق

تکنیک‌های تنفس آهسته و عمیق می‌توانند ذهن و بدن شما را آرام کنند، استرس را کاهش دهند و منجر به کاهش ضربان قلب شوند. در ادامه تعدادی از این تکنیک‌ها معرفی شده‌اند:

1. تکنیک اول: به مدت ۴ ثانیه عمل دم انجام داده، سپس نفس خود را ۷ ثانیه حبس کنید و بعد به مدت ۸ ثانیه عمل بازدم انجام دهید. توجه داشته باشید که عمل دم باید از طریق بینی و عمل بازدم از طریق دهان انجام شود.
2. تکنیک دوم: ابتدا تایمر را روی ۳۰ ثانیه تنظیم کنید. سپس برای هر ۵ شمارش تایمر، یک نفس عمیق بکشید. در انتها باید ۶ تنفس عمیق را انجام داده باشید.
3. تکنیک سوم: تنفس هدایت شده با موسیقی انجام دهید. برای انجام آن یک موسیقی آرامش‌بخش مثل صداهای طبیعت را انتخاب کنید. سپس در حالی که هدفون را روی گوش خود گذاشته‌اید به راحتی بنشینید یا دراز بکشید. هم‌زمان با گوش دادن به موسیقی، با شنیدن تن بالا رونده، عمل دم و با شنیدن تن پایین رونده عمل بازدم انجام دهید. می‌توانید از ویدئو زیر به عنوان راهنمایی برای انجام این تکنیک استفاده کنید.

مدیتیشن

اگر احساس کردید که ضربان قلب شما تند شده است، دراز کشیده یا روی جایی راحت مثل تخت یا کاناپه بنشینید. چشمان خود را بسته و بر روی تنفس خود متمرکز شوید. با شل‌کردن عضلات خود برای مدتی در این حالت باقی بمانید تا ضربان قلب شما کاهش یابد. برای آرامش بیشتر می‌توانید تصویر مورد علاقه خود را در ذهن مجسم کنید یا به یک موسیقی آرامش‌بخش گوش دهید.

رفتن به فضای باز

هوای تازه برای کاهش استرس و تنظیم ضربان قلب خیلی مفید است. علاوه بر این منجر به بهبود خلق و خو و تقویت سیستم ایمنی بدن می‌شود. بنابراین روزانه حتی در حد یک پیاده‌روی ساده به فضای باز بروید و نفس عمیق بکشید. هم‌چنین می‌توانید در طول پیاده‌روی، با دوستان خود معاشرت داشته باشید که به کاهش استرس کمک خواهد کرد.

عزیزان خود را بغل کنید

در آغوش گرفتن عزیزان منجر به افزایش هورمون اکسی توسین می‌شود که فشار خون و ضربان قلب را کاهش می‌دهد.

سایر روش‌های پایین آوردن ضربان قلب بالا

کنترل ضربان قلب در حد نرمال، با تغییر سبک زندگی امکان‌پذیر است. هم‌چنین در مواردی که ضربان قلب بالا ناشی از بیماری‌های قلبی و زمینه‌ای است درمان‌های دارویی تا حد زیادی کمک کننده خواهند بود.

تغییرات سبک زندگی

داشتن عادت‌های سالم در زندگی به بهبود سلامت کلی قلب کمک کرده و خطر تاکی‌کاردی را کاهش می‌دهد. از جمله این عادت‌ها می‎‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

هیدراته ماندن

هیدراته ماندن بدن به افزایش جریان خون و زحمت کم‌تر قلب برای پمپاژ آن کمک کرده و ضربان قلب را کاهش می‌دهد. روزانه ۸ لیوان آب بنوشید. گاهی اوقات در طول روز به جای آب از نوشیدنی‌های سالم مانند آب میوه طبیعی استفاده کنید تا املاح معدنی بدنتان در سطح مناسب باقی بمانند.

ورزش منظم

هر چه بیش‌تر ورزش کنید عضلات قلب قوی‌تر خواهند شد. در نتیجه قلب با تعداد ضربان کم‌تری قادر خواهد بود خون را به قسمت‌های مختلف بدن پمپاژ کند. بنابراین سعی کنید حداقل ۳۰ دقیقه در روز، ورزش‌های هوازی مانند پیاده‌روی، دو، شنا و دوچرخه‌سواری انجام دهید.

بهبود کیفیت خواب

داشتن خواب کافی به استراحت قلب پس از یک روز کاری کمک کرده و باعث تنظیم ضربان قلب می‌شود. بنابراین در طول شبانه‌روز حداقل ۷ تا ۸ ساعت بخوابید. برای داشتن خواب مناسب سعی کنید از عوامل مزاحم مانند صداهای بلند با گذاشتن گوش‌گیر جلوگیری کنید.

رژیم غذایی مناسب

سعی کنید مصرف غلات کامل، سبزیجات و میوه‌ها را افزایش و مصرف گوشت قرمز و نمک را کاهش دهید. هم‌چنین غذاها را تا حد امکان با روغن‌های سالم مانند روغن زیتون درست کنید. بهتر است رژیم غذایی شما حاوی ترکیبی از ویتامین‌ها و مواد زیر باشد:

• امگا ۳: این ماده با خاصیت التهابی خود باعث کاهش ضربان قلب و افزایش سلامت عروق می‌شود.
• پلی فنول: این ماده باعث بهبود عملکرد پوشش داخلی عروق خونی شده و ضربان قلب را کاهش می‌دهد.
• فیبر: فیبرها با کاهش سطح کلسترول منجر به کاهش فشار خون و در نتیجه کاهش ضربان قلب خواهند شد.
• ویتامین سی: این ویتامین هم به کاهش فشار خون کمک کرده و هم با خاصیت ضد التهابی خود منجر به بهبود عملکرد عروق قلب و کاهش ضربان آن خواهد شد.

کاهش مصرف محرک‌ها مانند الکل، کافئین و دخانیات

مصرف زیاد کافئین، هوشیاری را افزایش می‌دهد اما در عوض ضربان قلب شما را تسریع می‌کند. بنابراین سعی کنید بیشتر از یک فنجان قهوه در روز مصرف نکنید و به جای آن آب بنوشید. هم‌چنین مصرف الکل و دخانیات باعث مشکل در سیگنال‌های الکتریکی قلب و کاهش ضربان قلب می‌شود. بنابراین باید تا حد ممکن، مصرف آن‌ها را کاهش دهید.

توجه به سلامت عمومی بدن

سعی کنید به صورت منظم هر ۶ ماه یا سالی یک‌بار چکاپ انجام دهید و در صورت داشتن مشکل یا علائم به پزشک مراجعه کنید. این مسئله به تشخیص زودهنگام بیماری‌های زمینه‌ای و قلبی کمک خواهد کرد و خطر ابتلا به تاکی‌کاردی و پیشرفت آن را کاهش می‌دهد.

داروها و مکمل‌ها

داروها و مکمل‌های مختلفی برای درمان انواع تاکی‌کاردی وجود دارند که باید تحت نظر پزشک مصرف شوند. در ادامه تعدادی از این داروها به همراه نحوۀ عملکرد آن‌ها در کاهش ضربان قلب، توضیح داده شده‌اند:

مسدود کننده‌های بتا

مسدودکننده‌های بتا، اثر هورمون‌هایی مانند آدرنالین و نورآدرنالین را مسدود می‌کنند. در نتیجۀ این امر، نیروی پمپاژ خون توسط قلب کاهش یافته و ضربان قلب کندتر و منظم‌تر خواهد شد.

مسدود کننده‌های کانال کلسیم

کلسیم یکی از موادی است که سیگنال‌های الکتریکی و ضربان قلب را تنظیم می‌کند. بنابراین کاهش آن منجر به کاهش ضربان قلب خواهد شد. مسدود کننده‌های کلسیم بر همین اساس عمل می‌کنند و با مسدود کردن کانال‌های کلسیم ماهیچه قلب، ضربان آن را کاهش می‌دهند.

اسیدهای چرب امگا ۳

اسیدهای چرب امگا ۳، پتانسیل غشای استراحت سلول‌های ماهیچه‌ای قلب را کاهش داده و کانال‌های یونی را مهار می‌کنند. در نتیجه، تحریک‌پذیری الکتریکی این غشا کاهش یافته و منجر به کاهش ضربان قلب می‌شود. بنابراین هر روز یک کپسول امگا ۳ مصرفه کنید. در صورت مصرف داروهای فشار خون با پزشک مشورت کنید زیرا داروهای فشار خون با امگا ۳ تداخل دارند.

داروهای گیاهی

علاوه بر داروهای شیمیایی، داروهای گیاهی بسیاری وجود دارند که می‌توانند به کنترل ضربان قلب در حد نرمال کمک کنند. تعدادی از این داروها به همراه نحوۀ اثربخشی آن‌ها بر کاهش ضربان قلب، در ادامه توضیح داده شده‌اند:

• عصاره سیر

سیر، سرشار از آنتی اکسیدان است که منجر به کاهش استرس و بهبود سلامت سیستم قلبی عروقی می‌شود. بهبود سلامت قلب منجر به عملکرد بهتر و کاهش ضربان آن خواهد شد (منبع).

• زالزالک

مصرف زالزالک، عروق کرونر را گشاد کرده و خون‌رسانی به قلب را بهبود می‌بخشد. در نتیجه، نیروی انقباض عضلات قلب افزایش یافته و ضربان قلب تنظیم می‌شود (منبع).

• اسطوخودوس

اسطوخودوس دارای خواص آرام‌بخش است. مصرف این گیاه می‌تواند به کاهش استرس و اضطراب کمک کرده و ضربان قلب بالای ناشی از آن را کاهش دهد (منبع).

• دمنوش بادرنجبویه و بابونه

دمنوش‌های بادرنجبویه (منبع) و بابونه (منبع) هم دارای آرام‌بخش هستند و با کاهش استرس و اضطراب منجر به کاهش ضربان قلب می‌شوند.

روش تشخیص پزشکی ضربان قلب بالا

در صورت داشتن تپش قلب شدید و مکرر باید به پزشک مراجعه کنید. پزشک با استفاده از سوابق پزشکی شما، معاینه فیزیکی و انجام تست‌های تشخیصی علت تاکی‌کاردی را تشخیص می‌دهد. از جمله این تست‌ها نیز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

• نوار قلب (ECG): به کمک نوار قلب، سیگنال الکتریکی قلب و زمان و مدت هر فاز ضربان‌های آن اندازه‌گیری می‌شوند.
• آزمایش هولتر قلب: برای ۲۴ ساعت یک مانیتور کوچک به بدن بیمار متصل شده و ریتم قلب او را بررسی می‌کند.
• تست ورزش: در این تست، ضربان و ریتم قلب بیمار در هنگام انجام یک سری فعالیت‌های ورزشی با سطوح مختلف بررسی می‌شود.
• اکو قلب: اکو، ساختار دریچه‌های قلب، دیواره‌ها و دهلیزها را بررسی می‌کند.
• سی تی اسکن یا MRI: در این تصویربرداری‌ها، ناهنجاری‌های ساختاری قلب مشخص خواهند شد.
• تست تیلت یا میز شیب: در این تست، بیمار روی تخت دراز کشیده و الکترودهایی به قفسه سینه او متصل می‌شوند. سپس تخت از حالت افقی به حالت عمودی تغییر شیب پیدا کرده و چگونگی تغییر ضربان قلب بیمار در پاسخ به موقعیت‌های مختلف بدن ارزیابی می‌شود.
• مطالعه الکتروفیزیولوژی: در این روش یک لوله نازک مجهز به الکترود از طریق یک رگ خونی به سمت قلب هدایت می‌شود. این لوله از طریق ارسال سیگنال‌های الکتریکی کنترل شده به قلب، مشخص می‌کند که مشکل، ناشی از کدام قسمت قلب است و چگونه باید اصلاح شود.
• آزمایش خون: این آزمایش برای تشخیص بیماری‌های زمینه‌ای مانند کم‌خونی و پرکاری تیروئید انجام می‌شود.

خطرات و عوارض ضربان قلب بالا

درمان تاکی‌کاردی از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا ضربان قلب بالای مکرر باعث ضعیف شدن قلب خواهد شد. هم‌چنین ممکن است منجر به عوارضی شود که تهدید کننده جان فرد بیمار باشند. از جمله عوارض تاکی‌کاردی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• نارسایی قلبی: تاکی‌کاردی مداوم منجر به فشار بر عضله قلب و در نتیجه کاهش کارایی و نارسایی آن می‌شود.
• سکته مغزی: تاکی‌کاردی می‌تواند باعث لخته شدن خون در دهلیزها، مسدود کردن جریان خون و در نتیجه سکته مغزی شود.
• لخته شدن خون: لخته‌های خون ناشی از تاکی‌کاردی می‌توانند به سایر قسمت‌های بدن رفته و باعث انسداد رگ‌های خونی، آمبولی ریه و آمبولی شریانی شوند.
• سکته قلبی: در موارد شدید تاکی‌کاردی، ممکن است قلب، توانایی پمپاژ خون را از دست بدهد و منجر به سکته قلبی شود.

سوالات متداول

آیا ضربان قلب بالا خطرناک است؟

اگر در حالت استراحت و به صورت مداوم اتفاق بیفتد، خطرناک است اما در مواقع خاص مانند استرس یا ورزش کاملاً طبیعی است.

برای کاهش ضربان قلب بالا در هنگام ترس چه کاری می‌توان انجام داد؟

تنفس عمیق، روشی سریع برای کاهش تپش قلب در این لحظات است.

آیا کم ‌خونی باعث بالا رفتن ضربان قلب می‌شود؟

بله، زیرا بدن افراد کم‌‌خون به پمپاژ خون بیشتری نیاز دارد که منجر به افزایش فعالیت قلب و ضربان آن می‌شود.

چه بیماری‌هایی باعث ضربان قلب بالا می‌شوند؟

بیماری‌های زمینه‌ای مانند پرکاری تیروئید و هم‌چنین مشکلات قلبی باعث افزایش ضربان قلب از حد نرمال می‌شوند.

آیا ضربان قلب بالا نیاز به مراجعه به پزشک دارد؟

بله، در مواردی که ضربان قلب بالا شدید و همراه با علائم دیگری مانند تنگی نفس و درد قفسه سینه باشد، حتماً باید به پزشک مراجعه کنید.

آیا گل گاوزبان ضربان قلب بالا را کاهش می‌دهد؟

بله، در شرایطی که ضربان قلب بالا ناشی از استرس باشد، گل گاوزبان می‌تواند به کاهش آن کمک کند.

چگونه می‌توان از ضربان قلب بالا جلوگیری کرد؟

داشتن سبک زندگی سالم از جمله رژیم غذایی مناسب و ورزش می‌تواند تا حد زیادی به بهبود سلامت قلب و تنظیم ضربان آن کمک کند.

آیا ضربان قلب بالا در نوار قلب مشخص خواهد شد؟

بله، نوار قلب یکی از راه‌های تشخیص بیماری تاکی‌کاردی است. البته ممکن است به روش‌های تشخیصی بیشتری مانند اکو و ام آر ای نیاز باشد.

آیا یوگا به کاهش ضربان قلب بالا کمک می‌کند؟

بله، زیرا با انجام تمرین‌های یوگا می‌توانید عوامل به وجود آورنده ضربان قلب بالا مانند استرس را کاهش دهید و هم‌چنین عصب واگ را تحریک کنید. این عصب به تنظیم ضربان قلب می‌پردازد.

آیا ضربان قلب بالای ناشی از استرس نیاز به مصرف دارو دارد؟

خیر در ابتدا نیازی به دارو نیست. راه‌های مختلفی مانند ورزش، انجام فعالیت در فضای باز و سایر تکنیک‌ها می‌توانند اثر بسیار مفیدی در کاهش این نوع ضربان قلب بالا داشته باشند. اما اگر نتوانستید با این تکنیک‌ها یا تکنیک‌های مشاورین روانشناسی استرس خود را کاهش دهید، با تجویز پزشک می‌توانید دارو مصرف کنید.